Loading

भानुभक्तकृत भाषारामायण / रामप्रसाद धिताल

Bhanu Bhakta Ramayanभानुभक्तसम्बन्धी खोजमूलक कृति

नेपालका आदिकवि भानुभक्त आचार्यले दिएको योगदानको विभिन्न दृष्टिकोणबाट चर्चा एवम् मूल्याङ्कन हुँदै आइरहेको छ।

भाषिक साहित्यिक दृष्टिले मात्र नभई धार्मिक, सांस्कृतिक, सामाजिकलगायत विभिन्न दृष्टिले महत्त्व राख्ने भएकाले पनि भानुभक्तको जीवनी तथा कृतिमाथि खोज गर्ने कार्य चल्दै आइरहेको छ। भानुभक्तको जीवनचरित्रको खोजीनीति गरेर पहिलो पटक मोतीराम भट्टले विसं १९४८ मा उनको जीवनचरित्र प्रकाशनमा ल्याएपछि अहिलेसम्म विभिन्न विद्वान्हरूले उनी र उनका कृतिहरूलाई आफनो अध्ययन र अनुसन्धानको विषय बनाइरहेका छन्।

भर्खरै संस्कृत भाषाका विद्वान् शिवराज आचार्य कौण्डिन्यायनले सम्पादन गरेको आदिकवि भानुभक्तको जीवनचरित्र र उनका सम्पूर्ण्ा कृति संलग्न भएको पाठसमीक्षात्मक संस्करण 'भानुभक्तकृत भाषारामायण’ नामक कृति प्रकाशित भएको छ। 

पुस्तकमा सम्पादकले आदिकविसम्बन्धी दर्ुलभ तथ्यहरूलाई जनसमक्ष ल्याउने कोशिश गरेका छन्। 

पुस्तकमा भानुभक्त आचार्यका जीवनचरित्र ग्रन्थहरूमा देखिएका भ्रम तथा त्रुटिहरूलाई सच्याउन आदिकविको जन्मभूमि त्यहाँको धार्मिक, शैक्षिक स्थिति, भानुभक्तको कुल उनको शिक्षा र विवाहलगायतका विषयमा विभिन्न तथ्यहरू उल्लेख गरिएको छ। 

यसै गरी भानुभक्तको वाराणसीगमन, अध्ययन उनको जीवनदर्शन तथा विभिन्न समयमा उनले गरेका रचनाक्रमलाई समेत पुस्तकमा सविस्तार उल्लेख गरिएको छ। थुनामा परेको र थुनामै रहँदा गरेको रचना घाँसीसँगका प्रसंगदेखि मृत्युसम्मका प्रसंगहरूलाई पनि पुस्तकमा समावेश गरिएको छ।

पुस्तकमा विशेष् गरी भानुभक्तले प्रयोग गरेका छन्द, अलंकार, भाषा र शैली आदिको चर्चा गरिएको छ। भानुभक्तीय भाषारामायणको विभिन्न दृष्किोणले रहेको महत्त्वबारे पनि पुस्तकमा प्रकाश पारिएको छ।

रामायणका विशेष पाठहरूमा दिइएको टिप्पणीले अन्य पुस्तकहरूमा भएका त्रुटिहरूलाई केलाएर प्रस्तुत गरिएको छ। भानुभक्तकृत भाषारामायणका विशेष पाठहरूमा टिप्पणी शर्ीष्ाकको पाठमा सम्पादकले बजारमा छापिँदै आएका पुस्तकहरूमा रामायणका पाठहरू अशुद्ध रहेको प्रमाणसहित उल्लेख गरेका छन्। मोतीरामको पालादेखि अहिलेसम्म छापिँदै आएका भानुभक्तको रामायणमा कतिसम्म त्रुटि रहेछन् भन्ने कुराको प्रमाण पुस्तकमा दिइएको छ।

दीन् शब्दलाई दिन्, गरू शब्दलाई गरूँ, देव्ता शब्दलाई द्यौता, पढ्यूँ शब्दलाई पढ्यौँ बनाइदिएका जस्ता उदाहरण पुस्तकमा दिइएको छ। यसै गरी साछि- साक्षि, ती एक- त्यो एक, तहाँ-त्यहाँ, ञाहा- यहाँ, पुत्री- छोरी, पृथ्वीलोक्मा- पृथ्वितलमा बनाइएका जस्ता अनेकौं उदाहरण दिइएका छन्। ह्रस्व दर्ीघ वा अक्षर मात्र होइन कतै कतै त भाव नै मर्ने गरी शब्दहरू नै परिवर्तन गरिदिएका उदाहरण पनि पुस्तकमा उल्लेख छन्। बालकाण्डमा रहेको जानिन् र्रर् इश्वर भनी लाईर् इश्वर इनै हुन् भनी, खुप् रिसायर लाई रीसमा परि, पत्रा तयारी भया लाई लेखेर विस्तार् दिया बनाएको उल्लेख सम्पादकले गरेका छन्।

छन्दमा हुनुपर्ने ह्रस्व दर्ीघ हलन्त अजन्त बिगारेर छापिने गरेका उदाहरणहरू सम्पादकले बग्रेल्ती दिएका छन्। पुस्तकमा भानुभक्तले विभिन्न समयमा रचेका फुटकर मुक्तक पद्यहरूको प्रसंगसहित व्याख्या गरिएको छ। पुस्तकमा भानुभक्तले आफना रचनामा प्रयोग गरेका विशेष शब्दहरूको समेत अर्थ खुलाएका छन्। प्रमाणका लागि लेखकले भानुभक्तको हस्ताक्षरमा रहेका रामायणको छायापत्रसमेत दिइएको छ। आवरणपृष्ठमा भएको भानुभक्तको रेखाचित्रले पुस्तकमा आकर्षा थपेको छ। वषौर्ंअघि संकलन गरेका सामग्रीहरूलाई चार वर्षो लामो अध्ययनपछि यो कृति र्सार्वजनिक भएको हो। विशेष गरी भानुभक्तसम्बन्धी अध्ययन अनुसन्धानमा रुचि राख्नेहरूका लागि विशेष उपयोगी यस पुस्तक मोटो गातायुक्त ७ सय ३६ पृष्ठको रहेको छ।

कृति: भानुभक्तकृत भाषा रामायण
सम्पादकः शिवराम आचार्य कौण्डिन्यायन
प्रकाशकः रत्नपुस्तक भण्डार
मूल्यः रू. ४९५/

Segments: 

Comments