Loading

बाँकेको साहित्यः गतिविधि नै गन्तव्य

Bake Sahitya Sammelanभिलक गैरे, बाँके /
कुनै बेला नेपाली साहित्यको मरुभूमिका रुपमा परिचित बाँकेमा अहिले साहित्यिक संस्थाको बाढी मात्र आएको छैन, दैनिकजसो साहित्यिक गतिविधिहरू हुने गरेका छन्।

नेपाली भाषा साहित्यका लागि बिरलै गतिविधि हुने नेपालगन्जमा यतिबेला राष्ट्रियस्तरका कार्यक्रमदेखि बौद्धिक बहस, साहित्यिक अन्तर्त्रिmया, कवि गोष्ठी, कार्यशालासम्म आयोजना हुन थालेका छन्। साप्ताहिक गजल सन्ध्यादेखि मासिक मुशायरा चल्ने यहाँ कथा लेखन र बाल साहित्य प्रशिक्षणसम्म आयोजित भएका छन्। तर, ती परिणाममुखी र उत्पादनशील हुन सकेको देखिँदैन। लाग्छ दैनिक गतिविधि गर्नुनै साहित्यको गन्तव्य हो। 

भेरी साहित्य समाजले मध्यपश्चिमाञ्चलमै नेतृत्वदायी भएर राष्ट्रिय साहित्य सम्मेलन तथा मध्यपश्चिम साहित्य महोत्सव-२०६६ आयोजना गरेकोे ठीक एक वर्षपुग्दा नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको आयोजनामा यसै साता क्षेत्रीय साहित्यिक कार्यक्रम आयोजना गर्यो। देशभरिका ५ सयभन्दा बढी स्रष्टा भित्रिएको नेपालगन्जमा एक वर्षछि काठमाडौंका वरिष्ठ साहित्यकारदेखि मध्य तथा सुदूर पश्चिमाञ्चलका साहित्यिक अनुरागीहरूको जमघट भयो। त्यसबीच दर्जनौं साहित्यिक कार्यक्रमहरू भइरहे।

भाषा सहित्यको क्षेत्रमा बाँके उर्वर हुँदै आएको छ, भेरी साहित्य समाजका अध्यक्ष हरि तिमिल्सेनाले भने, पुरानो पुस्तालाई उछिनेर नयाँ पुस्ताको हातमा साहित्यिक अभियानको नेतृत्व आएको छ। बाँकेको साहित्यिक अभियान उत्साहजनक रुपले अगाडि बढेको अनुभूति गरेका महेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस नेपालगन्जमा नेपाली भाषासाहित्य प्राध्यापनमा संलग्न तिमिल्सेनाले नेपाली साहित्य अध्ययन गर्ने विद्यार्थीहरूको संख्यासमेत सोही अनुरुप अगाडि बढेको बताए। 

गतिविधिहरू मात्रै होइन पछिल्लो पाँच वर्षता दर्जनौं साहित्यिक कृति पनि प्रकाशमा आएका छन्। संघसंस्थाहरूमा युवा पुस्ता संगठित हुने क्रम बढेपछि संगठन विस्तारमा जोड दिइएको भए पनि गुणस्तरमा भने खासै फरक पर्न सकेको छैन। क्रियाकलाप बढेका छन् तर उपलब्धि भएन, मध्यपश्चिमाञ्चल गजल प्रतिष्ठानका सचिव खगेन्द्र गिरी कोपिलाले भने, गुणस्तरमा विकास गर्न गतिविधिहरू र्सार्थक भएनन्। 

नेपालगन्जबाट काठमाडौं पुगेर साहित्यिक क्षेत्रमा नाम र दाम कमाउनेहरूको कमी छैन। कामकै क्रममा किन नहोस् बाहिरबाट नेपालगन्ज आएर चर्चा पाउनेको संख्या पनि उस्तै छ, तर, जस यहाँको साहित्यले पाउने गरेको छैन। 

राष्ट्र बैंकमा कामका लागि आउँदा वरिष्ठ साहित्यकार बासुदेव अधिकारीले आफनो सम्पादनको शब्द संयोजनको नेपालगन्ज विशेषांक नै प्रकाशित गरे। त्यसअघि नेपालगन्ज रहँदा राससका प्रमोद प्रधान, कर्मचारी सञ्चय कोषका मोदनाथ सादा हुन् वा वाणिज्य बैंकका विनय रावल -र्स्वर्गवासी)ले यहाँको साहित्यलाई त्यति नै प्रेरणा दिए। 

प्रहरी सेवामा रहेर पनि कथाकार महेशविक्रम शाह नेपालगन्जकै पृष्ठभूमिमा रचना मात्र होइन रचनात्मक क्रियाकलापमा योगदान गर्दै छन्। उनकै अगुवाइमा हालै मात्र भव्य सांस्कृतिक कार्यक्रममार्फ वषर्ाैंदेखि थलिएर बसेका गायक तथा कवि प्रेमप्रकाश मल्ललाई सयौं दर्शकमाझ उभ्याएनन् मात्रै एक लाख रुपियाँ आर्थिक सहयोग जुटाएर हात पारिदिए। 

यसले पनि बाँके साहित्यको उर्वरा क्षेत्र हो भन्ने पुष्ट्याइँ गर्न चर्चित उपन्यासकार नयनराज पाण्डेको गृह जिल्ला भनेरै मात्र चिनाइरहनु पर्दैन। न त वरिष्ठ कथाकार सनत रेग्मी बाँकेबाटै प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा सदस्य हुँदै सदस्य सचिवको ओहदामा पुग्न सफल भएको कुरालाई नै स्मरण गरिरहनुपर्छ।

तर पनि बाँके साहित्यको राष्ट्रिय मूलधारमा किन छैन, समाजका अध्यक्ष तिमिल्सेना भन्छन्, बाँकेलाई आधार बनाएर वरिष्ठताको उपाधि भिरेकाहरूले नितान्त निजी स्वार्थ र राजनीतिक अभीष्ट पूरा गर्न उद्यत भए। तिमिल्सेनाले कागजी साहित्य र उपाधिमा मात्र आफूलाई सीमित राखिँदा व्यक्तिले पद त पायो, जिल्लाले कुनै उपलब्धि नपाएको टिप्पणी गरे।

नेपालगन्जमा साहित्य र साहित्यकारलाई चिनाउने कुनै ठोस उपलब्धि उनीहरूबाट पाउन नसकिएको भन्दै आलोचना गर्ने तिमिल्सेना भेरी साहित्य समाजको अग्रसरतामा महाकवि देवकोटा चोक, प्रतीक्षालय निर्माण र शतवाषिर्की समारोह मनाएर राष्ट्रियस्तरमा बाँकेको साहित्यलाई चिनाउन पहलकदमी लिएको बताउँछन्। महाकवि देवकोटाको शतवाषिर्की पारेर समाजले गतवर्षचैत २१-२२ गते नेपालगन्जमा देशभरिकै स्रष्टा निम्त्याएर राष्ट्रिय साहित्य सम्मेलन तथा मध्यपश्चिम साहित्य महोत्सव-२०६६ आयोजना गरेको थियो। नवप्रतिभा पर््रवर्द्धन समूहले हस्तान्तरण गरेदेखि समाजले दौंतरी साहित्यिक पत्रिका पनि प्रकाशित गर्दै आएको छ। 

कोहलपुरमा रहेका आधा दर्जनभन्दा बढी साहित्यिक संघसंस्थाहरू हालै एकीकृत भएर पूणिर्मा साहित्य प्रतिष्ठान गठन गरिएको छ। हरेक साता सशुल्क गजल सन्ध्या सञ्चालन गरेका उनीहरू एक दशकदेखि पूणिर्मा साहित्यिक पत्रिका प्रकाशन गर्दै आएका छन्। पूणिर्मा सम्पादक सागर गैरेले यसबीच विभिन्न स्रष्टाहरूका आधा दर्जनभन्दा बढी साहित्यिक कृति प्रकाशन गरिएको जानकारी दिए। प्रतिष्ठानमा तुलसीराम स्मृति साहित्य प्रतिष्ठान, नवयुवा साहित्य मञ्च, पूणिर्मा साहित्य समूह, कोहलपुर गजल साँझलगायत एकीकृत भएको गैरेले बताए। 

महानन्द ढकालको अध्यक्षतामा रहेको प्रतिष्ठानले १५औं गजल सन्ध्या आयोजना गरिसकेको सचिव कपलि अन्जानले जानकारी दिए। उनका अनुसार, सिक्दै गरेका नव प्रतिभादेखि स्थापित साहित्यकारसम्म १ हजार रुपियाँसम्म तिरेर गजल सन्ध्यामा सहभागी भएको अध्यक्ष ढकाल बताउछन्। 

विभाजन र विवाद पनि

यही चैत २४-२६ को प्रज्ञा प्रतिष्ठानको आयोजनामा नेपालगन्जमा आयोजना भएको साहित्यिक कार्यक्रम यहाँका स्रष्टा संस्थाहरूले वहिष्कार गरेर स्पष्ट विमति र विभाजनलाई र्सार्वजनिक गरेका छन्। यसले जिल्लाको साहित्यिक अभियन्ताबीच आपसी तिक्ततालाई पनि उजागर गरेको छ। 

कार्यक्रम बहिष्कार गर्ने बाँकेका डेढ दर्जन साहित्यिक संघसंस्थाको अगुवाइ गरेका समाजका अध्यक्ष तिमिल्सेनाले प्रतिष्ठानका सदस्य सचिव सनत रेग्मीको विगतदेखिका तमाम आलोचना मात्र गरेनन् बाँकेको साहित्यमा उनको हैकम नचल्ने भन्दै पत्रकार सम्मेलन गरे। बहिष्कारकै पंक्तिमा रहेका अवधी सांस्कृतिक प्रतिष्ठानका अध्यक्ष विष्णु कुम्हालले त पत्रकारमाझ मुखै फोडेर भने, प्रतिष्ठानको रकमले पकेटको संस्था पोस्ने काम गरेर सदस्य सचिव रेग्मीले पदको दुरुपयोग गरेका छन्। 

रेग्मीले प्रतिष्ठानको तीनदिने कार्यक्रमको संयोजन गर्न मध्यपश्चिम स्रष्टा समाजलाई जिम्मा लगाएका थिए। स्रष्टा समाजको नेतृत्व गरेका श्रृजन लम्साल त्यसअघि भेरी साहित्य समाजमै संगठित थिए। अनाहक राजनीति भयो, लम्सालले यसअघि कहिल्यै साहित्यिक कार्यक्रम यतिसार्हो विवादित नभएको कुरामा प्रतिक्रिया दिए। बहिष्कार गर्नेहरू आर्थिक चलखेलका लागि आफूहरूलाई पाखा लगाएर रेग्मीले मनपरी गरेको बताउँछन्। साहित्यमा पनि हैकम लाद्न खोजियो, प्रलेसका केन्द्रीय सदस्यसमेत रहेका प्रतिभा साहित्य समाजका अध्यक्ष इन्द्र भण्डारीले भने। 

त्यसको प्रतिवाद गर्दै रेग्मीले कार्यक्रम उद्घाटनका क्रममा बहिष्कार गर्नेहरूको हदै आलोचना गरे। त्यसले बाँकेबाट सदस्य सचिव नै पाएको प्रतिष्ठानबाट केही पाउनेभन्दा गुमाएको अनुभूति गर्नेहरू कम छैनन्। ँजिल्लाको साहित्यमा प्रगतिभन्दा दर्ुगतिमा रमाउनेलाई नै बारम्बार प्रतिष्ठानमा अवसर दिइएको छ’, वि. विकास स्मृति साहित्य गुठीका अध्यक्ष पंकज श्रेष्ठले भने।

रेग्मी यसअघि प्राज्ञसभा सदस्यका रुपमा थिए। बहिष्कारका कारण स्थानीय स्रष्टाको न्यून उपस्थितिले कार्यक्रम फितलो मात्र भएन, काठमाडौंबाट आएका वरिष्ठ साहित्यकारहरूले प्रतिष्ठानले कसैलाई काखा र कसैलाई पाखा नगर्ने गरेको भन्दै बचाउ गर्न बाध्य हुनुपर्यो। प्राध्यापक डा. दयाराम श्रेष्ठ, डा. बेञ्जु शर्मा, प्राज्ञ भाउपन्थी, रामबाबु सुवेदी, अनन्त वाग्ले, बलदेव मजगैंयालगायतका उनीहरूले विवाद र विभाजनले साहित्यको विकासमा बाधा पुर्याउने बताए। विवाद र्सार्वजनिक भएपछि प्रतिष्ठानका कुलपति बैरागी काइँला आउने कार्यक्रम रद्द गर्नुका साथै भाषा साहित्यसम्बन्धी एकदिने अन्तक्रिर्या स्थगन गर्नुपरेको छ। देशकै साहित्यको विकास र प्रवर्द्धनको नेतृत्वदायी भूमिकामा रहेका प्रतिष्ठानका सदस्य सचिव रेग्मीले आफनै गृह जिल्लाको कलह बढाउनुभन्दा मेटाउन गम्भीर हुनुपर्ने, प्रलेस बाँकेका अध्यक्ष इन्द्रबहादुर बस्नेत सुझाव दिन्छन् ।

॰[साभार: नेपाल समाचारपत्र] 

Segments: 

Comments